C9.5. Thông tin thuốc, theo dõi và báo cáo phản ứng có hại của thuốc kịp thời, đầy đủ và có chất lượng

1. Bản chất của tiêu chí C9.5

Tiêu chí C9.5 không chỉ yêu cầu bệnh viện “có báo cáo phản ứng có hại của thuốc”, mà yêu cầu thiết lập và vận hành được một hệ thống thông tin thuốc và cảnh giác dược hoạt động thực chất, góp phần bảo đảm sử dụng thuốc an toàn và nâng cao chất lượng điều trị.

Về bản chất, C9.5 nhằm trả lời ba câu hỏi cốt lõi:

• Nhân viên y tế có được cung cấp thông tin thuốc kịp thời, chính xác và phù hợp với thực hành lâm sàng hay không?

• Các phản ứng có hại của thuốc có được phát hiện, theo dõi và báo cáo đầy đủ hay không?

• Thông tin thu được từ phản ứng có hại của thuốc có được sử dụng để cải thiện việc sử dụng thuốc trong bệnh viện hay không?

Nếu bệnh viện chỉ báo cáo phản ứng có hại của thuốc để “đủ hồ sơ”, mà không tạo ra giá trị cải thiện thực hành, thì chưa đáp ứng đúng tinh thần của tiêu chí C9.5.

2. Nội dung yêu cầu theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá

Theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá của Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện, tiêu chí C9.5 tập trung đánh giá các nội dung chính sau:

• Bệnh viện thực hiện cung cấp thông tin thuốc phục vụ công tác điều trị;

• Có hoạt động theo dõi, phát hiện và báo cáo phản ứng có hại của thuốc;

• Báo cáo phản ứng có hại của thuốc được thực hiện kịp thời, đầy đủ và có chất lượng;

• Có sự phối hợp giữa khoa Dược và các khoa lâm sàng trong cảnh giác dược;

• Hoạt động thông tin thuốc và cảnh giác dược gắn với an toàn người bệnh.

Hướng dẫn kiểm tra không chỉ đánh giá số lượng báo cáo, mà đánh giá cách bệnh viện tổ chức và sử dụng hoạt động này trong thực tế.

3. Cách triển khai C9.5 trong thực tế bệnh viện

3.1. Thiết lập hoạt động thông tin thuốc trong bệnh viện

Thông tin thuốc là nền tảng của sử dụng thuốc an toàn, hợp lý. Trong thực tế triển khai, bệnh viện cần:

• Xác định đầu mối phụ trách hoạt động thông tin thuốc, thường là khoa Dược;

• Cung cấp thông tin thuốc dựa trên nhu cầu thực tế của lâm sàng;

• Bảo đảm thông tin thuốc được cung cấp kịp thời, chính xác và dễ áp dụng.

Hoạt động thông tin thuốc không nên chỉ dừng ở việc phát tài liệu, mà cần gắn trực tiếp với các tình huống điều trị cụ thể.

3.2. Theo dõi và phát hiện phản ứng có hại của thuốc

Một yêu cầu quan trọng của C9.5 là chủ động theo dõi và phát hiện phản ứng có hại của thuốc, không chờ đến khi xảy ra sự cố nghiêm trọng.

Trong thực tế, bệnh viện cần:

• Khuyến khích nhân viên y tế phát hiện và ghi nhận các biểu hiện nghi ngờ phản ứng có hại của thuốc;

• Phối hợp giữa các khoa lâm sàng và khoa Dược trong theo dõi người bệnh;

• Xem phản ứng có hại của thuốc là một phần của hoạt động an toàn người bệnh.

Việc phát hiện sớm phản ứng có hại giúp giảm mức độ nghiêm trọng và hạn chế nguy cơ cho người bệnh.

3.3. Báo cáo phản ứng có hại của thuốc kịp thời, đầy đủ và có chất lượng

Báo cáo phản ứng có hại của thuốc là trọng tâm của tiêu chí C9.5, nhưng không phải báo cáo càng nhiều càng tốt, mà là báo cáo đúng, đủ và có giá trị sử dụng.

Bệnh viện cần:

• Thực hiện báo cáo phản ứng có hại của thuốc theo quy định;

• Bảo đảm thông tin báo cáo rõ ràng, chính xác, tránh hình thức;

• Gửi báo cáo kịp thời và lưu trữ đầy đủ phục vụ theo dõi.

Quan trọng hơn, thông tin từ báo cáo cần được phân tích và phản hồi để cải thiện thực hành sử dụng thuốc.

4. Duy trì hoạt động thông tin thuốc và cảnh giác dược bền vững

Duy trì tiêu chí C9.5 không nằm ở việc ban hành thêm biểu mẫu, mà nằm ở việc:

• Duy trì đào tạo và nâng cao nhận thức về phản ứng có hại của thuốc;

• Tạo môi trường khuyến khích báo cáo không mang tính đổ lỗi;

• Phản hồi kết quả phân tích phản ứng có hại cho các khoa lâm sàng;

• Lồng ghép hoạt động cảnh giác dược vào quản lý chất lượng và an toàn người bệnh.

Một hệ thống được coi là duy trì tốt khi việc phát hiện và báo cáo phản ứng có hại của thuốc diễn ra tự nhiên trong thực hành hằng ngày.

5. Những lỗi thường gặp khi triển khai tiêu chí C9.5

Trong thực tế đánh giá, các lỗi phổ biến bao gồm:

• Ít hoặc không có báo cáo phản ứng có hại của thuốc;

• Báo cáo mang tính đối phó, chất lượng thấp;

• Nhân viên ngại báo cáo do sợ bị quy trách nhiệm;

• Hoạt động thông tin thuốc chưa gắn với thực hành lâm sàng;

• Chưa sử dụng dữ liệu phản ứng có hại để cải tiến sử dụng thuốc.

Những tồn tại này làm mất ý nghĩa của tiêu chí C9.5 và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người bệnh.

6. Ý nghĩa của tiêu chí C9.5 đối với toàn bộ Chương C9

C9.5 là tiêu chí then chốt trong hệ thống an toàn thuốc, kết nối giữa sử dụng thuốc an toàn (C9.4) và vai trò điều phối của Hội đồng thuốc và điều trị (C9.6).

Khi C9.5 được triển khai đúng tinh thần, bệnh viện sẽ:

• Nâng cao chất lượng sử dụng thuốc;

• Phát hiện sớm và phòng ngừa nguy cơ từ thuốc;

• Tăng cường văn hóa an toàn người bệnh;

• Cung cấp dữ liệu quan trọng cho hoạt động quản lý và cải tiến chất lượng.