C4.1. Thiết lập và hoàn thiện hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn

1. Bản chất của tiêu chí C4.1

Tiêu chí C4.1 không yêu cầu bệnh viện phải triển khai ngay nhiều kỹ thuật kiểm soát nhiễm khuẩn phức tạp, mà yêu cầu thiết lập được một hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn có tổ chức, có trách nhiệm rõ ràng và có khả năng vận hành thực tế.

Về bản chất, C4.1 là tiêu chí nền tảng của toàn bộ Chương C4. Nếu hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn không được thiết lập đúng ngay từ đầu, thì các nội dung như vệ sinh tay, xử lý chất thải, khử khuẩn – tiệt khuẩn hay giám sát nhiễm khuẩn bệnh viện sẽ chỉ tồn tại rời rạc, mang tính phong trào hoặc đối phó khi có đoàn kiểm tra.

Tiêu chí C4.1 nhằm trả lời ba câu hỏi cốt lõi:

• Bệnh viện đã có hệ thống tổ chức kiểm soát nhiễm khuẩn đúng nghĩa hay chưa?

• Ai là đơn vị và cá nhân chịu trách nhiệm chính về kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện?

• Hệ thống đó có hoạt động thực chất và được lãnh đạo bệnh viện chỉ đạo, sử dụng trong quản lý hay không?

Nếu không trả lời được rõ ràng ba câu hỏi này, thì dù bệnh viện có nhiều quy trình hay kế hoạch, công tác kiểm soát nhiễm khuẩn vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

2. Nội dung yêu cầu theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá

Theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá của Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện Việt Nam, tiêu chí C4.1 tập trung đánh giá các nội dung chính sau:

• Bệnh viện có thiết lập hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn với cơ cấu tổ chức phù hợp;

• Có Hội đồng kiểm soát nhiễm khuẩn hoặc cơ chế tương đương do lãnh đạo bệnh viện chỉ đạo;

• Có khoa, bộ phận hoặc đầu mối chuyên trách về kiểm soát nhiễm khuẩn;

• Có văn bản quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các bộ phận và cá nhân liên quan;

• Hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn được tổ chức triển khai, giám sát và duy trì thường xuyên.

Điểm quan trọng là đoàn đánh giá không chỉ xem xét việc “có hay không” các quyết định, mà đánh giá tính đầy đủ và hiệu lực vận hành của hệ thống.

3. Cách triển khai C4.1 trong thực tế bệnh viện

3.1. Thiết lập cơ cấu tổ chức kiểm soát nhiễm khuẩn

Tùy theo quy mô và tuyến chuyên môn, bệnh viện có thể tổ chức theo các mô hình khác nhau, nhưng cần bảo đảm tối thiểu các thành phần sau:

Hội đồng kiểm soát nhiễm khuẩn

• Do lãnh đạo bệnh viện làm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch;

• Thành viên gồm đại diện các khoa lâm sàng, cận lâm sàng, điều dưỡng, dược, hành chính;

• Có vai trò chỉ đạo, định hướng, phê duyệt kế hoạch và giải pháp kiểm soát nhiễm khuẩn.

Đơn vị đầu mối kiểm soát nhiễm khuẩn

• Có thể là Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, Tổ Kiểm soát nhiễm khuẩn hoặc bộ phận kiêm nhiệm;

• Được thành lập bằng quyết định chính thức;

• Có nhân sự ổn định, được phân công nhiệm vụ cụ thể.

Mạng lưới kiểm soát nhiễm khuẩn tại các khoa/phòng

• Mỗi khoa/phòng cần có cán bộ phụ trách hoặc đầu mối phối hợp;

• Không để kiểm soát nhiễm khuẩn trở thành nhiệm vụ riêng của khoa KSNK.

3.2. Xây dựng và ban hành các văn bản nền tảng

Một hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn chỉ có thể vận hành hiệu quả khi có khung pháp lý nội bộ rõ ràng. Tối thiểu cần có:

• Quyết định thành lập Hội đồng kiểm soát nhiễm khuẩn;

• Quyết định thành lập hoặc phân công đơn vị kiểm soát nhiễm khuẩn;

• Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng và đơn vị KSNK;

• Quy chế hoạt động của Hội đồng kiểm soát nhiễm khuẩn.

Các văn bản này không chỉ phục vụ kiểm tra, mà phải được áp dụng thực tế trong điều hành và phối hợp chuyên môn.

3.3. Gắn kiểm soát nhiễm khuẩn với quản lý và điều hành bệnh viện

Một sai sót thường gặp là xem kiểm soát nhiễm khuẩn như hoạt động kỹ thuật đơn lẻ. Để đáp ứng đúng tinh thần C4.1, bệnh viện cần:

• Đưa nội dung kiểm soát nhiễm khuẩn vào các cuộc họp giao ban, họp lãnh đạo;

• Sử dụng kết quả giám sát KSNK trong chỉ đạo hoạt động chuyên môn;

• Chỉ đạo xử lý kịp thời các nguy cơ và sự cố liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện.

4. Duy trì hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn một cách bền vững

Duy trì C4.1 không phải là giữ nguyên bộ máy, mà là bảo đảm hệ thống tiếp tục hoạt động hiệu quả theo thời gian. Một số nội dung trọng tâm gồm:

• Rà soát, cập nhật cơ cấu tổ chức KSNK khi bệnh viện thay đổi quy mô, chức năng;

• Bảo đảm nhân sự kiểm soát nhiễm khuẩn ổn định, được đào tạo liên tục;

• Định kỳ đánh giá hiệu quả hoạt động của Hội đồng và đơn vị KSNK;

• Gắn công tác KSNK với chương trình an toàn người bệnh và cải tiến chất lượng.

Hệ thống được coi là duy trì tốt khi hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn vẫn được thực hiện đều đặn ngay cả khi không có áp lực đánh giá.

5. Những lỗi thường gặp khi triển khai C4.1

Qua thực tế đánh giá, các lỗi phổ biến gồm:

• Có quyết định thành lập nhưng không tổ chức hoạt động thực chất;

• Nhân sự KSNK kiêm nhiệm quá nhiều việc, thiếu đào tạo chuyên sâu;

• Hội đồng KSNK họp hình thức, không gắn với chỉ đạo điều hành;

• Kiểm soát nhiễm khuẩn bị xem là trách nhiệm riêng của khoa KSNK;

• Lãnh đạo bệnh viện chưa sử dụng thông tin KSNK trong quản lý.

Những tồn tại này khiến bệnh viện khó nâng mức điểm và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn người bệnh.

6. Ý nghĩa của tiêu chí C4.1 đối với toàn bộ Chương C4

C4.1 là nền móng của toàn bộ công tác phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện. Nếu C4.1 không được thiết lập đúng, các tiêu chí C4.2 đến C4.6 sẽ thiếu sự liên kết và khó duy trì lâu dài.

Ngược lại, khi hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn được thiết lập và vận hành hiệu quả, bệnh viện sẽ:

• Chủ động phòng ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn;

• Giảm thiểu nhiễm khuẩn bệnh viện và sự cố liên quan;

• Từng bước hình thành văn hóa an toàn và kiểm soát nhiễm khuẩn bền vững.