C9.4. Sử dụng thuốc an toàn, hợp lý

1. Bản chất của tiêu chí C9.4

Tiêu chí C9.4 không chỉ yêu cầu bệnh viện “kê đơn đúng” hay “ít xảy ra sai sót thuốc”, mà yêu cầu thiết lập và vận hành được một hệ thống bảo đảm sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và có khả năng phòng ngừa rủi ro trong toàn bộ quá trình điều trị.

Về bản chất, C9.4 nhằm trả lời ba câu hỏi cốt lõi:

• Thuốc có được sử dụng đúng chỉ định, đúng người bệnh, đúng liều, đúng thời điểm hay không?

• Nguy cơ sai sót và phản ứng bất lợi liên quan đến thuốc có được kiểm soát hay không?

• Bệnh viện có cơ chế để giám sát, phát hiện và cải thiện việc sử dụng thuốc hay không?

Nếu bệnh viện chỉ xử lý sai sót thuốc khi sự cố đã xảy ra, mà không có hệ thống phòng ngừa, thì chưa đáp ứng đúng tinh thần của tiêu chí C9.4.

2. Nội dung yêu cầu theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá

Theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá của Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện, tiêu chí C9.4 tập trung đánh giá các nội dung chính sau:

• Bệnh viện thực hiện các biện pháp bảo đảm sử dụng thuốc an toàn, hợp lý;

• Có các hướng dẫn, quy trình liên quan đến kê đơn, cấp phát và sử dụng thuốc;

• Có hoạt động giám sát, phát hiện và phòng ngừa sai sót thuốc;

• Sử dụng thuốc được gắn với an toàn người bệnh và chất lượng điều trị;

• Có sự phối hợp giữa khoa Dược và các khoa lâm sàng trong quản lý sử dụng thuốc.

Hướng dẫn kiểm tra không chỉ đánh giá văn bản, mà đánh giá cách thuốc được sử dụng trong thực tế chăm sóc người bệnh.

3. Cách triển khai C9.4 trong thực tế bệnh viện

3.1. Thiết lập các nguyên tắc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý

Sử dụng thuốc an toàn, hợp lý cần được coi là một phần của hệ thống an toàn người bệnh, không phải trách nhiệm riêng của cá nhân bác sĩ hay dược sĩ.

Trong thực tế, bệnh viện cần:

• Áp dụng các nguyên tắc cơ bản trong sử dụng thuốc;

• Hạn chế tối đa các tình huống dễ gây nhầm lẫn;

• Chuẩn hóa các khâu liên quan đến sử dụng thuốc.

Các nguyên tắc này cần được truyền đạt rõ ràng, dễ hiểu và áp dụng thống nhất trong toàn bệnh viện.

3.2. Phối hợp giữa khoa Dược và các khoa lâm sàng

Một điểm cốt lõi của tiêu chí C9.4 là vai trò phối hợp giữa khoa Dược và lâm sàng trong quản lý sử dụng thuốc.

Bệnh viện cần:

• Tăng cường vai trò của dược sĩ trong giám sát sử dụng thuốc;

• Trao đổi, tư vấn giữa dược sĩ và bác sĩ khi có nguy cơ sai sót hoặc sử dụng thuốc chưa hợp lý;

• Sử dụng thông tin từ hoạt động dược để cải thiện thực hành lâm sàng.

Nếu khoa Dược chỉ dừng ở vai trò cấp phát, thì tiêu chí C9.4 khó đạt được hiệu quả thực chất.

3.3. Giám sát và phòng ngừa sai sót thuốc

C9.4 không yêu cầu bệnh viện “không có sai sót thuốc”, mà yêu cầu có cơ chế giám sát và phòng ngừa sai sót.

Trong thực tế triển khai, bệnh viện cần:

• Thiết lập hệ thống phát hiện và ghi nhận sai sót liên quan đến thuốc;

• Phân tích nguyên nhân sai sót để cải thiện quy trình;

• Khuyến khích báo cáo sai sót mang tính xây dựng, không đổ lỗi.

Giám sát sử dụng thuốc cần được xem là công cụ cải tiến, không phải công cụ xử phạt.

4. Duy trì việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý

Duy trì tiêu chí C9.4 không nằm ở việc ban hành thêm quy định, mà nằm ở việc:

• Duy trì đào tạo, nhắc nhở và cập nhật kiến thức về sử dụng thuốc;

• Rà soát định kỳ các nguy cơ sai sót thuốc;

• Điều chỉnh quy trình khi phát hiện bất cập;

• Lồng ghép quản lý sử dụng thuốc vào hoạt động quản lý chất lượng.

Một hệ thống được coi là duy trì tốt khi thực hành sử dụng thuốc an toàn vẫn được thực hiện nghiêm túc ngay cả khi không có kiểm tra, đánh giá.

5. Những lỗi thường gặp khi triển khai tiêu chí C9.4

Trong thực tế đánh giá, các lỗi phổ biến bao gồm:

• Chưa kiểm soát tốt nguy cơ sai sót thuốc;

• Thiếu phối hợp giữa khoa Dược và lâm sàng;

• Có quy trình nhưng không thực hiện đầy đủ;

• Nhân viên e ngại báo cáo sai sót thuốc;

• Chưa sử dụng dữ liệu sai sót thuốc để cải tiến.

Những tồn tại này không chỉ ảnh hưởng đến điểm đánh giá, mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người bệnh.

6. Ý nghĩa của tiêu chí C9.4 đối với toàn bộ Chương C9

C9.4 là tiêu chí trọng tâm về an toàn người bệnh trong Chương C9. Nếu không kiểm soát tốt việc sử dụng thuốc, các tiêu chí về tổ chức, cơ sở vật chất hay cung ứng sẽ khó phát huy hiệu quả thực chất.

Khi C9.4 được triển khai đúng tinh thần, bệnh viện sẽ:

• Giảm sai sót liên quan đến thuốc;

• Nâng cao hiệu quả điều trị;

• Tăng niềm tin của người bệnh và nhân viên y tế;

• Tạo nền tảng cho các tiêu chí tiếp theo như C9.5 và C9.6.