C9.1. Bệnh viện thiết lập hệ thống tổ chức hoạt động dược

1. Bản chất của tiêu chí C9.1

Tiêu chí C9.1 không chỉ yêu cầu bệnh viện “có khoa Dược” hay “có dược sĩ làm việc”, mà yêu cầu thiết lập được một hệ thống tổ chức hoạt động dược đầy đủ, rõ ràng về vai trò, trách nhiệm và có khả năng vận hành thực chất trong toàn bệnh viện.

Về bản chất, C9.1 nhằm trả lời ba câu hỏi cốt lõi:

• Hoạt động dược trong bệnh viện do ai chịu trách nhiệm chính?

• Hệ thống tổ chức đó được thiết kế và vận hành như thế nào để bảo đảm cung ứng, sử dụng thuốc an toàn, hợp lý?

• Hoạt động dược có thực sự tham gia vào quá trình điều trị và quản trị bệnh viện hay chỉ dừng ở cấp phát thuốc?

Nếu bệnh viện chỉ dừng ở việc “có khoa Dược nhưng hoạt động tách rời lâm sàng”, thì dù đủ nhân sự và cơ sở vật chất vẫn chưa đáp ứng đúng tinh thần của tiêu chí C9.1.

2. Nội dung yêu cầu theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá

Theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá của Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện, tiêu chí C9.1 tập trung xem xét các nội dung chính sau:

• Bệnh viện có thiết lập khoa Dược hoặc bộ phận dược phù hợp với quy mô, chức năng và tuyến kỹ thuật;

• Có dược sĩ phụ trách, dược sĩ đại học chịu trách nhiệm chuyên môn về dược;

• Có sự phân công rõ ràng nhiệm vụ trong hoạt động dược: quản lý thuốc, cấp phát, giám sát sử dụng thuốc, thông tin thuốc;

• Hoạt động dược có mối liên kết với các khoa lâm sàng, Hội đồng thuốc và điều trị, lãnh đạo bệnh viện;

• Hệ thống tổ chức hoạt động dược được duy trì thường xuyên, không mang tính hình thức.

Điểm cần lưu ý là Hướng dẫn kiểm tra không đánh giá theo tên gọi hay mô hình cứng nhắc, mà đánh giá tính đầy đủ, phù hợp và hiệu lực vận hành của hệ thống.

3. Cách triển khai C9.1 trong thực tế bệnh viện

3.1. Thiết lập bộ máy tổ chức hoạt động dược phù hợp

Tùy theo tuyến và quy mô bệnh viện, mô hình tổ chức hoạt động dược có thể khác nhau, nhưng cần bảo đảm tối thiểu:

• Có khoa Dược hoặc bộ phận phụ trách dược được quy định rõ trong cơ cấu tổ chức bệnh viện;

• Có dược sĩ đại học chịu trách nhiệm chuyên môn;

• Có phân công cụ thể các mảng hoạt động: cung ứng – bảo quản – cấp phát thuốc; theo dõi sử dụng thuốc; thông tin thuốc và cảnh giác dược.

Với bệnh viện tuyến huyện hoặc quy mô nhỏ, mô hình có thể gọn nhẹ nhưng vẫn phải xác định rõ người chịu trách nhiệm và phạm vi công việc, tránh tình trạng “ai cũng làm nhưng không ai chịu trách nhiệm cuối cùng”.

3.2. Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của hoạt động dược

Một hệ thống tổ chức hoạt động dược muốn vận hành hiệu quả cần làm rõ vai trò của khoa Dược trong bệnh viện, bao gồm:

• Không chỉ là đơn vị cấp phát thuốc, mà còn tham gia bảo đảm sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả;

• Phối hợp với các khoa lâm sàng trong việc theo dõi sử dụng thuốc, phát hiện nguy cơ sai sót;

• Tham mưu cho lãnh đạo bệnh viện và Hội đồng thuốc và điều trị về danh mục thuốc, sử dụng thuốc và các vấn đề liên quan đến dược.

Nếu khoa Dược chỉ hoạt động theo hướng “hậu cần thuốc”, tiêu chí C9.1 khó có thể đạt mức đánh giá cao.

3.3. Gắn hoạt động dược với điều trị và quản trị bệnh viện

Tinh thần cốt lõi của C9.1 là đưa hoạt động dược trở thành một phần của hệ thống chăm sóc người bệnh, không tách rời lâm sàng và quản trị.

Trong thực tế triển khai, bệnh viện cần:

• Bảo đảm khoa Dược có tiếng nói trong các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị;

• Gắn hoạt động dược với Hội đồng thuốc và điều trị;

• Sử dụng thông tin từ hoạt động dược để phục vụ quản lý, như: tình hình sử dụng thuốc, nguy cơ sai sót, phản ứng có hại của thuốc.

4. Duy trì hệ thống tổ chức hoạt động dược một cách bền vững

Duy trì tiêu chí C9.1 không nằm ở việc “giữ nguyên sơ đồ tổ chức”, mà nằm ở việc:

• Bảo đảm nhân sự dược được bố trí ổn định, có đào tạo và cập nhật chuyên môn;

• Rà soát, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của khoa Dược khi bệnh viện thay đổi quy mô hoặc mô hình hoạt động;

• Tăng cường vai trò của dược sĩ trong sử dụng thuốc an toàn và hợp lý;

• Duy trì mối liên kết giữa khoa Dược với các khoa lâm sàng và lãnh đạo bệnh viện.

Một hệ thống tổ chức hoạt động dược được coi là bền vững khi vẫn vận hành hiệu quả ngay cả khi không có đoàn kiểm tra, đánh giá.

5. Những lỗi thường gặp khi triển khai tiêu chí C9.1

Qua thực tế đánh giá tại nhiều bệnh viện, các lỗi phổ biến gồm:

• Có khoa Dược nhưng chức năng, nhiệm vụ chưa rõ ràng;

• Dược sĩ chủ yếu làm cấp phát, ít tham gia vào sử dụng thuốc;

• Hoạt động dược tách rời lâm sàng, thiếu phối hợp;

• Hệ thống tổ chức có trên giấy nhưng không vận hành thực chất;

• Lãnh đạo bệnh viện chưa khai thác vai trò tham mưu của hoạt động dược.

Những tồn tại này khiến tiêu chí C9.1 chỉ đạt mức thấp và ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh.

6. Ý nghĩa của tiêu chí C9.1 đối với toàn bộ Chương C9

C9.1 là tiêu chí nền tảng của toàn bộ Chương C9 – Quản lý cung ứng và sử dụng thuốc. Nếu không thiết lập được hệ thống tổ chức hoạt động dược đúng nghĩa, các tiêu chí tiếp theo như C9.2 đến C9.6 rất khó triển khai hiệu quả và bền vững.

Ngược lại, khi C9.1 được triển khai đúng tinh thần, bệnh viện sẽ:

• Chủ động kiểm soát hoạt động cung ứng và sử dụng thuốc;

• Nâng cao an toàn người bệnh;

•