C5.4. Xây dựng các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị

1. Bản chất của tiêu chí C5.4

Tiêu chí C5.4 không yêu cầu bệnh viện phải có đầy đủ hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cho tất cả các bệnh lý, cũng không đánh giá độ dày của tài liệu, mà yêu cầu bệnh viện có năng lực xây dựng các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị phù hợp với điều kiện thực tế và được sử dụng làm căn cứ chuyên môn thống nhất.

Về bản chất, C5.4 trả lời ba câu hỏi cốt lõi:

Bệnh viện có định hướng chuyên môn thống nhất trong chẩn đoán và điều trị hay phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân?

Các quyết định lâm sàng có dựa trên bằng chứng, khuyến cáo và thực tiễn bệnh viện hay không?

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị có đóng vai trò “xương sống” cho thực hành lâm sàng hay chỉ tồn tại dưới dạng tài liệu tham khảo?

Nếu C5.3 bảo đảm “làm đúng quy trình kỹ thuật”, thì C5.4 bảo đảm làm đúng về mặt chiến lược lâm sàng, từ chẩn đoán đến điều trị.

2. Nội dung yêu cầu theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá

Theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá của Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện, tiêu chí C5.4 tập trung đánh giá các nội dung sau:

Bệnh viện có xây dựng hoặc ban hành các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị phù hợp với phạm vi hoạt động;

Hướng dẫn dựa trên các tài liệu chuyên môn chính thống, khuyến cáo chuyên ngành;

Nội dung hướng dẫn phù hợp với năng lực, điều kiện và mô hình bệnh tật của bệnh viện;

Có sự tham gia của chuyên môn khi xây dựng, không mang tính sao chép hình thức;

Hướng dẫn được phê duyệt và sử dụng làm căn cứ chuyên môn trong bệnh viện.

Đoàn đánh giá không yêu cầu bệnh viện tự xây dựng hoàn toàn từ đầu, mà đánh giá cách bệnh viện lựa chọn, điều chỉnh và chuẩn hóa hướng dẫn cho phù hợp thực tế.

3. Hiểu đúng về “xây dựng hướng dẫn chẩn đoán và điều trị”

Trong thực tế, có hai cách hiểu sai phổ biến về C5.4:

Một là cho rằng phải tự viết toàn bộ hướng dẫn cho từng bệnh lý, dẫn đến quá tải và hình thức.

Hai là sao chép nguyên văn các phác đồ của tuyến trên hoặc tài liệu nước ngoài mà không điều chỉnh.

Theo tinh thần của tiêu chí, “xây dựng” ở đây bao gồm:

Lựa chọn các hướng dẫn, phác đồ chẩn đoán và điều trị chính thống;

Điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện nhân lực, trang thiết bị, thuốc và mô hình bệnh tật;

Chuẩn hóa thành hướng dẫn thống nhất áp dụng trong bệnh viện;

Cập nhật khi có thay đổi về chuyên môn hoặc điều kiện thực hiện.

Điều cốt lõi không nằm ở việc “viết nhiều”, mà ở tính phù hợp và khả năng áp dụng thực tế.

4. Cách triển khai C5.4 trong thực tế bệnh viện

4.1. Xác định phạm vi và ưu tiên xây dựng hướng dẫn

Bệnh viện cần bắt đầu từ những lĩnh vực:

Có số lượng người bệnh lớn;

Có nguy cơ sai sót cao trong chẩn đoán hoặc điều trị;

Có sự khác biệt trong thực hành giữa các bác sĩ;

Là thế mạnh hoặc định hướng phát triển chuyên môn của bệnh viện.

Việc ưu tiên đúng giúp bệnh viện xây dựng hướng dẫn có trọng tâm, tránh dàn trải.

4.2. Dựa trên bằng chứng và khuyến cáo chính thống

Các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cần dựa trên:

Hướng dẫn, phác đồ do Bộ Y tế ban hành;

Khuyến cáo của các hội chuyên ngành trong nước;

Tài liệu chuyên môn quốc tế được thừa nhận;

Kinh nghiệm thực tiễn đã được kiểm chứng tại bệnh viện.

Việc ghi rõ nguồn tài liệu tham khảo giúp nâng cao tính khoa học và tính thuyết phục của hướng dẫn.

4.3. Điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế

Một hướng dẫn chỉ có giá trị khi:

Phù hợp với năng lực chuyên môn của bác sĩ;

Phù hợp với danh mục kỹ thuật, thuốc và trang thiết bị hiện có;

Phù hợp với tuyến chuyên môn kỹ thuật của bệnh viện;

Có phương án thay thế trong trường hợp không đủ điều kiện lý tưởng.

Đây là điểm phân biệt rõ giữa hướng dẫn “sử dụng được” và hướng dẫn “để tham khảo”.

4.4. Chuẩn hóa và ban hành làm căn cứ chuyên môn

Sau khi thống nhất nội dung, hướng dẫn cần được:

Thảo luận trong khoa/phòng chuyên môn;

Thẩm định và phê duyệt theo thẩm quyền;

Ban hành chính thức để áp dụng thống nhất;

Sử dụng làm căn cứ trong hội chẩn, điều trị và đào tạo.

Việc ban hành giúp hướng dẫn có giá trị pháp lý nội bộ và tạo sự thống nhất trong thực hành.

5. Duy trì và cập nhật C5.4 một cách bền vững

Duy trì tiêu chí C5.4 không phải là giữ nguyên bộ hướng dẫn, mà là:

Định kỳ rà soát, cập nhật theo tiến bộ chuyên môn;

Điều chỉnh khi có thay đổi về nhân lực, kỹ thuật, thuốc;

Gắn việc sử dụng hướng dẫn với sinh hoạt chuyên môn và đào tạo liên tục;

Thu thập phản hồi từ thực hành để hoàn thiện hướng dẫn.

Một bệnh viện duy trì tốt C5.4 là bệnh viện có “bộ nhớ chuyên môn chung” và biết làm mới bộ nhớ đó theo thời gian.

6. Những lỗi thường gặp khi triển khai C5.4

Trong thực tế đánh giá, các lỗi phổ biến bao gồm:

Sao chép hướng dẫn từ nơi khác nhưng không điều chỉnh;

Xây dựng hướng dẫn quá chi tiết, khó áp dụng;

Hướng dẫn không được sử dụng trong thực hành;

Không cập nhật khi có thay đổi chuyên môn;

Bác sĩ không biết bệnh viện đang áp dụng hướng dẫn nào.

Những lỗi này khiến C5.4 trở thành hình thức và không nâng cao chất lượng điều trị.

7. Ý nghĩa của tiêu chí C5.4 đối với Chương C5 – Chất lượng lâm sàng

C5.4 là tiêu chí định hướng tư duy chẩn đoán và điều trị thống nhất trong toàn bệnh viện.

Khi C5.4 được triển khai đúng:

Giảm khác biệt cá nhân trong quyết định lâm sàng;

Nâng cao tính an toàn và hiệu quả điều trị;

Tạo nền tảng cho việc áp dụng và giám sát hướng dẫn (C5.5);

Góp phần hình thành văn hóa thực hành dựa trên bằng chứng.

Ngược lại, nếu thiếu C5.4, chất lượng lâm sàng sẽ phụ thuộc nhiều vào cá nhân thay vì hệ thống.