“Chúng ta không thể giải quyết vấn đề bằng chính tư duy đã tạo ra nó” – Bài học cốt lõi cho quản lý chất lượng và quản trị bệnh viện

Albert Einstein từng nói:

“Chúng ta không thể giải quyết vấn đề bằng chính tư duy đã tạo ra nó.”

Câu nói này không chỉ đúng trong khoa học, mà đặc biệt đúng và rất “đắt giá” trong quản lý chất lượng (QLCL) và quản trị bệnh viện, nhất là với những bệnh viện đang loay hoay trong vòng lặp yếu kém kéo dài nhiều năm.

1. Khi vấn đề của bệnh viện không nằm ở “thiếu quy định”, mà ở “thiếu tư duy mới”

Thực tế tại nhiều bệnh viện hiện nay cho thấy một nghịch lý:

• Quy định không thiếu

• Văn bản không ít

• Kế hoạch năm nào cũng có

• Kiểm tra, đánh giá năm nào cũng làm

Nhưng:

• Chất lượng không cải thiện bền vững

• Sai sót lặp lại qua nhiều năm

• Nhân viên mệt mỏi, đối phó

• Lãnh đạo bận xử lý sự vụ, không thoát ra được khỏi “chữa cháy”

Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở việc chưa làm đủ, mà nằm ở chỗ: vẫn đang dùng chính tư duy cũ – cách nghĩ cũ – cách làm cũ để xử lý những vấn đề mới và phức tạp hơn.

2. Tư duy cũ trong quản lý chất lượng bệnh viện thường biểu hiện như thế nào?

Ở các bệnh viện yếu hoặc trung bình, tư duy cũ thường có những biểu hiện quen thuộc:

2.1. Đồng nhất QLCL với… kiểm tra – chấm điểm

• Làm QLCL để “đối phó đoàn”

• Mục tiêu là đạt điểm, không phải giảm rủi ro

• Sau kiểm tra: xếp hồ sơ vào tủ, chờ năm sau

Đây là tư duy đã tạo ra chính vấn đề hình thức, không thực chất.

2.2. Xem sự cố là lỗi cá nhân, không phải lỗi hệ thống

• Hễ có sai sót là truy tìm người sai

• Ít khi đặt câu hỏi: Quy trình nào tạo điều kiện cho sai sót đó xảy ra?

• Không có phân tích nguyên nhân gốc (Root Cause Analysis)

Tư duy này tạo ra văn hóa sợ sai, che giấu sai sót, và không học được gì từ sự cố.

2.3. Quản trị bệnh viện theo kinh nghiệm cá nhân

• Quyết định dựa vào “tôi thấy”, “tôi quen”, “trước giờ vẫn làm vậy”

• Ít sử dụng dữ liệu, chỉ số, bằng chứng

Khi môi trường y tế ngày càng phức tạp, tư duy kinh nghiệm đơn lẻ không còn đủ.

3. Áp dụng tư duy của Einstein: Muốn thay đổi chất lượng, phải thay đổi cách nghĩ

Câu nói của Einstein đặt ra một yêu cầu rất rõ cho lãnh đạo bệnh viện:

Nếu bệnh viện đang yếu kém, thì tư duy quản lý hiện tại chính là một phần của vấn đề.

Và vì vậy:

• Không thể dùng cùng một cách nghĩ đó để mong đợi kết quả khác

• Không thể “vá víu” bằng vài văn bản, vài lớp tập huấn ngắn hạn

3.1. Chuyển từ tư duy “làm cho đủ” sang “làm để cải tiến”

• QLCL không phải là bộ hồ sơ

• QLCL là công cụ giúp lãnh đạo nhìn thấy vấn đề thật

3.2. Chuyển từ tư duy “đổ lỗi” sang “tư duy hệ thống”

• Mọi sai sót đều có nguyên nhân từ con người – quy trình – môi trường – thiết bị

• Cải tiến phải bắt đầu từ thiết kế lại hệ thống, không phải chỉ nhắc nhở cá nhân

3.3. Chuyển từ “quản lý bằng mệnh lệnh” sang “quản trị bằng dữ liệu”

• Đo lường để biết mình đang ở đâu

• So sánh để biết mình yếu ở chỗ nào

• Theo dõi xu hướng để biết cải tiến có hiệu quả hay không

4. Với bệnh viện yếu kém, thay đổi tư duy còn quan trọng hơn thay đổi công cụ

Một sai lầm phổ biến là:

“Bệnh viện yếu vì chưa có phần mềm, chưa có mô hình mới, chưa có tiêu chuẩn quốc tế.”

Thực tế:

• Công cụ không cứu được tư duy sai

• Tiêu chuẩn không thay thế được cam kết của lãnh đạo

• Phần mềm không bù được văn hóa đối phó

Nếu tư duy lãnh đạo không thay đổi, thì:

• ISO cũng thành hình thức

• 5S cũng thành phong trào

• Bộ tiêu chí chất lượng cũng chỉ để chấm điểm

5. Thông điệp dành cho lãnh đạo bệnh viện

Câu nói của Einstein, đặt trong bối cảnh quản trị bệnh viện, có thể hiểu một cách rất thẳng thắn:

Muốn bệnh viện tốt lên, lãnh đạo bệnh viện phải dám thoát khỏi chính cách nghĩ đã quen thuộc với mình.

Điều đó không dễ, nhưng là điều bắt buộc, nếu muốn:

• Thoát khỏi vòng lặp yếu kém

• Xây dựng chất lượng thực chất

• Để lại một “di sản quản trị” có giá trị lâu dài cho bệnh viện

6. Đối với ACE làm QLCL

Hiểu rõ vai trò của Lãnh đạo trong Nền tảng của QLCL. ACE dành thời gian đọc bài "Ngôi nhà chất lượng" đính kèm để hiểu lộ trình và cách tham mưu nhé.