Trong quản lý bệnh viện, hiệu suất (efficiency) và hiệu quả (effectiveness) là hai khái niệm thường xuyên được sử dụng, nhưng cũng là hai khái niệm dễ bị nhầm lẫn nhất khi xây dựng và phân loại chỉ số chất lượng.
Thực tế tại nhiều bệnh viện cho thấy:
Có chỉ số được gọi là “hiệu quả” nhưng thực chất chỉ phản ánh hiệu suất vận hành.
Có chỉ số phản ánh kết quả điều trị nhưng lại bị xếp nhầm sang nhóm hiệu suất.
Việc nhầm lẫn này dẫn đến phân tích sai nguyên nhân và đề xuất giải pháp cải tiến không phù hợp.
Do đó, phân biệt rõ hiệu suất và hiệu quả là yêu cầu bắt buộc để:
Xây dựng hệ thống chỉ số chất lượng đúng bản chất.
Tránh đánh giá sai thực trạng chất lượng bệnh viện.
Lựa chọn đúng giải pháp quản lý và cải tiến.
1. Khái niệm hiệu suất trong chất lượng bệnh viện
Hiệu suất phản ánh mức độ mà bệnh viện sử dụng các nguồn lực hiện có để cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh.
Nói cách khác, hiệu suất trả lời câu hỏi:
Bệnh viện đang vận hành hệ thống của mình có hợp lý, tối ưu và tiết kiệm hay không?
Đặc điểm của chỉ số hiệu suất:
Gắn chặt với nguồn lực (giường bệnh, phòng mổ, thời gian, nhân lực).
Phản ánh cách tổ chức và vận hành.
Không trực tiếp đánh giá kết quả điều trị hay lợi ích lâm sàng.
Ví dụ điển hình của chỉ số hiệu suất:
Thời gian khám bệnh trung bình.
Thời gian nằm viện trung bình.
Công suất sử dụng giường bệnh.
Hiệu suất sử dụng phòng mổ.
Những chỉ số này cho biết bệnh viện có:
Quá tải hay lãng phí,
Tổ chức hợp lý hay chưa hợp lý,
Dòng người bệnh và quy trình có thông suốt hay không.
2. Khái niệm hiệu quả trong chất lượng bệnh viện
Hiệu quả phản ánh mức độ mà các can thiệp y tế đạt được mục tiêu chuyên môn và mang lại lợi ích thực sự cho người bệnh.
Hiệu quả trả lời câu hỏi:
Những gì bệnh viện làm có giúp người bệnh khỏe hơn, sống tốt hơn và đạt mục tiêu điều trị hay không?
Đặc điểm của chỉ số hiệu quả:
Gắn với kết quả lâm sàng.
Phản ánh kết cục điều trị, không chỉ quá trình.
Chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố chuyên môn và bệnh lý.
Ví dụ điển hình của chỉ số hiệu quả:
Tỷ lệ tử vong (hoặc tử vong + tiên lượng tử vong xin về).
Tỷ lệ chuyển tuyến.
Tỷ lệ người bệnh đạt mục tiêu điều trị.
Tỷ lệ cải thiện chức năng, hồi phục.
Chỉ số hiệu quả cho biết chất lượng chuyên môn điều trị, không phải cách vận hành hệ thống.
3. So sánh bản chất hiệu suất và hiệu quả
| Tiêu chí | Hiệu suất | Hiệu quả |
|---|---|---|
| Trọng tâm | Sử dụng nguồn lực | Kết quả điều trị |
| Câu hỏi cốt lõi | Làm có tối ưu không? | Làm có đạt mục tiêu không? |
| Gắn với | Quy trình, tổ chức | Chuyên môn, lâm sàng |
| Thành tố chất lượng | Chủ yếu là quá trình | Chủ yếu là đầu ra |
| Khả năng can thiệp nhanh | Cao | Thường chậm hơn |
| Nguy cơ hiểu sai | Dễ bị xem là chất lượng | Dễ bị quy trách nhiệm |
Bảng so sánh này cho thấy: hiệu suất tốt không đồng nghĩa với hiệu quả tốt, và ngược lại.
4. Những nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn
4.1. Nhầm hiệu suất là hiệu quả
Ví dụ:
Thời gian nằm viện trung bình ngắn → kết luận chất lượng điều trị tốt.
Thực tế:
Thời gian nằm viện ngắn có thể do áp lực giường bệnh, chuyển viện sớm, hoặc xin về.
Cần kết hợp với chỉ số hiệu quả (tử vong, tái nhập viện, chuyển tuyến) để đánh giá đúng.
4.2. Dùng chỉ số hiệu quả để đánh giá vận hành
Ví dụ:
Tỷ lệ tử vong cao → kết luận quy trình tổ chức kém.
Thực tế:
Tỷ lệ tử vong chịu ảnh hưởng lớn từ mức độ nặng của người bệnh, tuyến tiếp nhận, mô hình bệnh tật.
Muốn cải thiện cần xem xét cả chỉ số hiệu suất và quá trình.
5. Nguyên tắc sử dụng hiệu suất và hiệu quả khi xây dựng bộ chỉ số
Khi xây dựng hệ thống chỉ số chất lượng bệnh viện, cần tuân thủ các nguyên tắc:
Không dùng chỉ số hiệu suất để kết luận về hiệu quả điều trị.
Không dùng chỉ số hiệu quả đơn lẻ để đánh giá năng lực tổ chức.
Luôn kết hợp chỉ số hiệu suất – quá trình – hiệu quả để phân tích toàn diện.
Phân loại rõ ràng ngay từ đầu để tránh hiểu sai trong báo cáo và cải tiến.
Hiệu suất thường là đòn bẩy cải tiến nhanh, trong khi hiệu quả là mục tiêu cuối cùng.
Phân biệt rõ hiệu suất và hiệu quả là nền tảng quan trọng trong xây dựng và sử dụng chỉ số chất lượng bệnh viện. Hiệu suất giúp bệnh viện vận hành tốt hơn, còn hiệu quả giúp khẳng định giá trị thực sự của chăm sóc y tế đối với người bệnh.
Chỉ khi hiểu đúng và sử dụng đúng hai khía cạnh này, bệnh viện mới có thể:
Đánh giá chất lượng một cách khách quan,
Tránh các kết luận sai lệch,
Và triển khai cải tiến chất lượng một cách hiệu quả và bền vững.
- Đăng nhập để gửi ý kiến
