E1.1. Thiết lập hệ thống tổ chức chăm sóc sản khoa và sơ sinh

1. Bản chất của tiêu chí E1.1

Tiêu chí E1.1 không yêu cầu bệnh viện phải có đầy đủ mọi mô hình sản – nhi hiện đại hay kỹ thuật cao, mà yêu cầu thiết lập được một hệ thống tổ chức chăm sóc sản khoa và sơ sinh có cấu trúc rõ ràng, có phân công trách nhiệm cụ thể và có khả năng phối hợp hiệu quả trong thực hành lâm sàng.

Về bản chất, E1.1 nhằm trả lời ba câu hỏi cốt lõi:

Ai chịu trách nhiệm chính cho chăm sóc sản khoa và sơ sinh trong bệnh viện?

Hệ thống chăm sóc đó được tổ chức, phân tuyến và phối hợp như thế nào giữa các đơn vị liên quan?

Việc tổ chức này có bảo đảm an toàn cho bà mẹ và trẻ sơ sinh trong suốt quá trình trước sinh – trong sinh – sau sinh hay không?

Nếu không trả lời được rõ ràng ba câu hỏi này, các hoạt động chăm sóc sản khoa và sơ sinh sẽ dễ rơi vào tình trạng rời rạc, phụ thuộc cá nhân, thiếu tính hệ thống và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

2. Nội dung yêu cầu theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá

Theo Hướng dẫn kiểm tra – đánh giá của Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện Việt Nam, tiêu chí E1.1 tập trung xem xét các nội dung chính sau:

Bệnh viện có tổ chức hệ thống chăm sóc sản khoa và sơ sinh phù hợp với tuyến chuyên môn, quy mô và chức năng nhiệm vụ;

Có phân công rõ ràng giữa các khoa, đơn vị liên quan như: Sản, Nhi/Sơ sinh, Gây mê hồi sức, Cấp cứu, Xét nghiệm, Chẩn đoán hình ảnh;

Có cơ chế phối hợp trong chăm sóc, xử trí các tình huống thường quy và cấp cứu sản – sơ sinh;

Có nhân sự được đào tạo và phân công phù hợp để thực hiện chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh;

Hoạt động chăm sóc sản khoa và sơ sinh được tổ chức liên tục, không gián đoạn, bảo đảm an toàn người bệnh.

Điểm quan trọng cần lưu ý là đánh giá không chỉ dựa vào sơ đồ tổ chức trên giấy, mà dựa vào khả năng vận hành thực tế của hệ thống khi có ca bệnh.

3. Cách triển khai E1.1 trong thực tế bệnh viện

3.1. Thiết lập cơ cấu tổ chức chăm sóc sản khoa và sơ sinh

Tùy theo tuyến bệnh viện, mô hình tổ chức có thể khác nhau, nhưng cần bảo đảm tối thiểu:

Đơn vị chăm sóc sản khoa
Thường là Khoa Sản hoặc khoa có chức năng sản khoa, chịu trách nhiệm chính trong quản lý thai nghén, đỡ đẻ, phẫu thuật sản khoa và chăm sóc sau sinh cho sản phụ.

Đơn vị chăm sóc sơ sinh
Có thể là Khoa Nhi, Đơn nguyên Sơ sinh hoặc khu vực chăm sóc sơ sinh trong khoa Sản, chịu trách nhiệm tiếp nhận, theo dõi và xử trí trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ có nguy cơ.

Các đơn vị hỗ trợ bắt buộc
Bao gồm Gây mê hồi sức, Cấp cứu, Xét nghiệm, Chẩn đoán hình ảnh… được xác định rõ vai trò trong chuỗi chăm sóc sản – sơ sinh.

Điều quan trọng là vai trò và mối liên hệ giữa các đơn vị phải được quy định rõ, tránh tình trạng “việc ai nấy làm”.

3.2. Xây dựng cơ chế phối hợp trong chăm sóc sản – sơ sinh

Một hệ thống tổ chức đúng nghĩa không chỉ dừng ở việc “có khoa, có phòng”, mà phải có cơ chế phối hợp rõ ràng, bao gồm:

Quy định phối hợp trong chăm sóc thai phụ, sản phụ và trẻ sơ sinh;

Quy trình chuyển tuyến nội viện giữa sản khoa và sơ sinh;

Cơ chế hội chẩn khi có thai kỳ nguy cơ cao, tai biến sản khoa hoặc trẻ sơ sinh cần can thiệp;

Phân công rõ người chịu trách nhiệm chính trong từng giai đoạn chăm sóc.

Các quy định này giúp hạn chế phụ thuộc cá nhân và bảo đảm tính liên tục trong chăm sóc.

3.3. Gắn tổ chức hệ thống với thực hành lâm sàng hàng ngày

Một lỗi thường gặp là hệ thống tổ chức tồn tại trên văn bản nhưng không phản ánh trong thực hành. Để triển khai đúng E1.1:

Nhân viên y tế cần nắm rõ vai trò của đơn vị mình trong hệ thống chăm sóc sản – sơ sinh;

Các tình huống thường gặp và cấp cứu phải được xử lý theo cơ chế phối hợp đã quy định;

Lãnh đạo khoa và lãnh đạo bệnh viện cần giám sát việc vận hành hệ thống trong thực tế, không chỉ khi có kiểm tra, đánh giá.

4. Duy trì hệ thống tổ chức chăm sóc sản khoa và sơ sinh bền vững

Duy trì E1.1 không nằm ở việc giữ nguyên sơ đồ tổ chức, mà ở việc:

Rà soát, điều chỉnh mô hình tổ chức khi quy mô bệnh viện hoặc số lượng ca sinh thay đổi;

Bảo đảm nhân sự chủ chốt trong chăm sóc sản – sơ sinh được phân công ổn định;

Đào tạo, cập nhật kiến thức và kỹ năng cho đội ngũ tham gia chăm sóc;

Định kỳ đánh giá hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị liên quan.

Một hệ thống được coi là duy trì tốt khi vẫn vận hành trơn tru trong các tình huống khó, cấp cứu và ngoài giờ hành chính.

5. Những lỗi thường gặp khi triển khai E1.1

Trong thực tế đánh giá, các lỗi phổ biến bao gồm:

Có khoa Sản nhưng không xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm chăm sóc sơ sinh;

Phối hợp giữa sản khoa và nhi/sơ sinh mang tính tự phát, phụ thuộc cá nhân;

Thiếu cơ chế hội chẩn và chuyển tiếp trong các ca nguy cơ cao;

Nhân sự chăm sóc sơ sinh chưa được đào tạo phù hợp với nhiệm vụ được giao;

Hệ thống chỉ hoạt động “đẹp trên giấy”, không phản ánh trong thực hành.

Những tồn tại này làm giảm hiệu quả chăm sóc và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho bà mẹ và trẻ sơ sinh.

6. Ý nghĩa của tiêu chí E1.1 đối với Chương E1

E1.1 là tiêu chí nền tảng của toàn bộ Chương E1. Nếu hệ thống tổ chức chăm sóc sản khoa và sơ sinh không được thiết lập đúng:

Các hoạt động truyền thông sức khỏe bà mẹ – trẻ em (E1.2) khó đạt hiệu quả;

Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ (E1.3) thiếu sự hỗ trợ liên tục và nhất quán.

Ngược lại, khi E1.1 được triển khai đúng và duy trì tốt, bệnh viện sẽ:

Nâng cao an toàn trong chăm sóc sản phụ và trẻ sơ sinh;

Giảm phụ thuộc cá nhân, tăng tính hệ thống;

Tạo nền tảng cho cải tiến chất lượng chuyên sâu trong lĩnh vực sản – nhi.